Steeds meer werknemers kampen met stressklachten, maar het gesprek daarover blijft vaak lastig. Arbeidspsycholoog Saskia van der Voort, werkzaam bij SpecialistenNet, ziet dagelijks hoe groot de impact kan zijn. Ze vertelt aan Metro wat werkgevers en werknemers kunnen doen om problemen voor te zijn.
Mentale klachten zijn inmiddels één van de grootste oorzaken van verzuim in Nederland. Van lichte spanningen tot burn-outs: de gevolgen raken niet alleen de werknemer zelf, maar ook collega’s en de organisatie. Toch wordt er vaak pas ingegrepen als het eigenlijk al te laat is. Tijdens de Vitaliteitsweek (22 tot en met 28 september) staat het thema mentale gezondheid centraal.
Signalen vaak subtiel
Volgens Van der Voort begint mentale overbelasting vaak met kleine, onopvallende signalen. „Een werknemer loopt gehaaster door de gangen, mist vaker deadlines of reageert prikkelbaar in een vergadering. Soms trekt iemand zich juist terug. Op dat moment lijkt het misschien nog niet ernstig, maar dat kan uitgroeien tot een patroon van stress en lichamelijke klachten, zoals slecht slapen of spanningshoofdpijn.” Metro schreef ook over de waarschuwingssignalen waaraan je kunt zien dat je kampt met ongezonde werkstress.
Werkdruk speelt vaak een rol, maar de bedrijfscultuur is minstens zo belangrijk. In organisaties waar weinig over emoties wordt gesproken, voelen werknemers zich minder vrij om problemen aan te kaarten. „Dat kan olie op het vuur zijn”, zegt Van der Voort. Een toxische werkomgeving is bovendien ook een grote aanjager van psychisch verzuim.
Praten blijft lastig
Werknemers vinden het lastig hun klachten bespreekbaar te maken. Van der Voort begrijpt wel waar de drempel vandaan komt om met je leidinggevende om tafel te gaan. „In de media wordt stress vaak als een rode vlag gepresenteerd: het mag niet, het moet meteen weg. Maar stress is op zichzelf helemaal niet verkeerd. Het is ons stresssysteem dat ons helpt om scherp te zijn bij een presentatie of een belangrijk gesprek. Pas als stress chronisch wordt, gaat het ons in de weg zitten.”
Toch heerst er volgens haar nog veel schaamte. „Mensen denken: als ik vertel dat het te veel is, word ik gezien als zwak. Dat is vaak de crux: ze voelen zich niet gehoord of gezien. In Nederland is de cultuur vaak ‘niet piepen maar doorgaan’.”
Hoge kosten voor organisaties
De gevolgen van psychische klachten zijn niet alleen persoonlijk, maar ook economisch groot. Uit cijfers van TNO en Trimbos (2023) blijkt dat psychische klachten bedrijven in totaal zo’n 3,3 miljard euro per jaar kosten. Dat komt neer op gemiddeld 12.000 euro per werknemer. Voor een burn-out kan dat bedrag zelfs oplopen tot 80.000 euro. Van der Voort: „Dat zijn gigantische bedragen. Daarbij zie je dat werknemers vaak al zes tot acht maanden rondlopen met klachten voordat ze uitvallen. Tegen die tijd zijn de kosten en het leed alleen maar groter.”
Wat werkgevers kunnen doen
Volgens Van der Voort ligt hier een duidelijke taak voor leidinggevenden. „Managers kunnen het beste getraind worden om signalen te herkennen en om in gesprek te gaan. Eén-op-één contact is cruciaal: het is belangrijk voor medewerkers dat ze het gevoel hebben dat er naar ze geluisterd wordt en dat hun zorgen serieus worden genomen.”
Ook de manier waarop leidinggevenden zelf met stress omgaan, is bepalend voor de cultuur. „Als een manager regelmatig ’s avonds laat nog mailtjes verstuurt, geeft dat een signaal af dat altijd bereikbaar zijn normaal is. Dat kan het taboe in stand houden. Het helpt veel meer om te laten zien dat grenzen stellen juist gezond is.”
Cultuur en preventie
Een gezonde organisatiecultuur vraagt om duidelijke keuzes, vindt Van der Voort. „Zet mentale gezondheid net zo normaal op de agenda als fysieke veiligheid. Bespreek het in teamvergaderingen, investeer in trainingen en kijk samen welke factoren in de organisatie stress veroorzaken. Preventie is altijd goedkoper en effectiever dan genezen.”
Wat werknemers zelf kunnen doen
Werknemers hebben ook een rol. „Herken signalen bij jezelf en deel ze zo snel mogelijk”, adviseert Van der Voort. „Praat met een collega die je vertrouwt, je leidinggevende, een vertrouwenspersoon of HR. Hoe eerder je aangeeft dat het niet goed gaat, hoe beter er kan worden ingegrepen. Alleen zo voorkom je dat spanning zich opstapelt en uiteindelijk leidt tot uitval.”
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
