Politiek leider van de VVD Dilan Yeşilgöz.
Foto: ANP / Remko de Waal
Drie maanden voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2025, die dit jaar plaatsvinden op 29 oktober, begint het politieke landschap flink te schuiven. Uit de nieuwste zetelpeiling van onderzoeksbureau Ipsos I&O blijkt dat de VVD voor het eerst sinds lange tijd uit de top drie is gevallen.
De liberalen van Dilan Yesilgöz komen uit op twintig zetels en worden ingehaald door PVV (27 zetels), GroenLinks-PvdA (24) én het CDA (eveneens 24).
Opmars CDA
Vooral de opmars van het CDA springt in het oog. De partij lijkt zich definitief hersteld te hebben na eerdere electorale klappen (na de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 hield het CDA vijf Kamerzetels over) en profiteert van de populariteit van partijleider Henri Bontenbal.
Hij wordt door kiezers gezien als duidelijk en eerlijk; eigenschappen waar veel stemmers momenteel naar snakken. Zo schreef Metro eerder dat kiezers valse beloften van politici beu zijn.
PVV verliest terrein, JA21 plukt de vruchten
Bij de PVV is de glans van de verkiezingsoverwinning uit 2023 er duidelijk af. De partij van Geert Wilders staat nu op 27 zetels in de peilingen, drie minder dan vorige maand en het laagste aantal sinds de vorige verkiezingen.
Teleurstelling over de prestaties van de PVV in het kabinet-Schoof leidt tot een uittocht van kiezers, die hun heil zoeken bij JA21. Die partij stijgt van drie naar zeven zetels en wordt gezien als een realistisch rechts alternatief.
GL-PvdA blijft stabiel
GroenLinks-PvdA houdt zich relatief stabiel met 24 zetels, al is dat wel vijf minder dan een maand geleden. De partij weet veel kiezers vast te houden, maar verliest ook aan flanken. Sinds de verkiezingen zijn er vooral stemmers overgelopen naar D66, het CDA, Partij voor de Dieren en Volt.
Een ex-GL-PvdA-stemmer die nu neigt naar het CDA, verwoordt het als volgt: „De manier waarop CDA politiek bedrijft, spreekt mij aan. De heer Bontenbal is en blijft doorgaans respectvol.”
Vooral kiezers die de partij als te links of te polariserend ervaren, zoeken elders hun toevlucht. Toch wint de partij ook nog kiezers terug die in 2023 voor bijvoorbeeld NSC of SP kozen. Zij hopen op een linkser kabinet en zijn van mening dat daar een grote GL-PvdA voor nodig is.
VVD zakt weg in peilingen
Voor de VVD, die flink wil snijden in de overhuidsuitgaven, zijn het lastige tijden. De partij zakt naar twintig zetels: een verlies van vier ten opzichte van vorige maand. Vooral het leiderschap van Yesilgöz ligt onder vuur. Haar stijl wordt door kiezers als te populistisch bestempeld en haar waarderingscijfer daalde van een 4,8 naar een 4,5.
Kiezers wijken vooral uit naar het CDA, D66 en JA21. De angst onder JA21-stemmers leeft dat de VVD straks alsnog met GL-PvdA in een kabinet belandt.
Wie scoort er wel?
Behalve het CDA (+19 zetels t.o.v. 2023) doen ook D66 en de Partij voor de Dieren het goed, beide met een winst van drie zetels. De partijleiders van deze ‘winnaars’ zijn opvallend populair. Henri Bontenbal scoort gemiddeld een waarderingscijfer van 6,6, al kent slechts 68 procent van de kiezers hem.
Daarmee is hij geliefder dan de leiders van de grote fracties: Wilders, Timmermans en Yesilgöz. Zij bungelen allemaal rond de 4,5.
De coalitiepuzzel
Mogelijke coalities lijken nu al een hoofdpijndossier. Zonder de PVV in het spel blijven er grofweg twee opties over: een middenvariant (CDA, GL-PvdA, VVD en mogelijk D66) en een centrumrechtse variant (VVD, CDA, JA21, met ruimte voor een vierde partij).
Het zal zonder de PVV echter moeilijk worden om via deze route een centrumrechtse meerderheid te behalen. Het onderzoeksrapport van Ipsos I&O zegt daarover: „Samenwerking tussen VVD, CDA en JA21 is voor de kiezers van deze partijen bespreekbaar. Het probleem is dat zij samen, momenteel, op slechts 51 zetels uitkomen. Hierdoor zullen ook partijen als D66, BBB, CU en SGP zich moeten aansluiten.”
Beide routes stuiten op flinke bezwaren bij kiezers. Zo moeten VVD’ers weinig hebben van een samenwerking met GL-PvdA, terwijl D66-kiezers niet warmlopen voor een rechts blok met JA21 of BBB. Een meerderheid lijkt voorlopig dus ver weg.
Zoveel geld krijgen politieagenten erbij met nieuwe cao
Modaal inkomen niet meer genoeg voor nieuwe auto, zoveel geld ben je gemiddeld kwijt
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
