Joske Kuut (43) pleit ervoor dat we met z’n allen minder snel een oordeel vellen. Haar vier jaar oudere broer werd zestien jaar geleden vermoord en gelinkt aan het criminele circuit. Haar eigen oordeel over hem, en het oordeel van anderen, was bikkelhard. Totdat ze op zoek ging naar het adoptieverhaal van haar broer.
In 2009 wordt in de duinen van Hoek van Holland het lichaam van de 30-jarige Enschedeër Onno Kuut gevonden. Hij blijkt vermoord. Zijn dood, en de zaak daar omheen, worden breed uitgemeten in het nieuws. Onno Kuut wordt uiteindelijk gelinkt aan de zogenoemde Tattookillers, een liquidatiegroep met Chinese karakters op hun rug. In 2020 worden vier verdachten vrijgesproken vanwege een gebrek aan bewijs. Er loopt nog steeds een hoger beroep tegen vier verdachten.
Moord op broer
Onno Kuut is de broer van Joske. Zij had geen weet van Onno’s verborgen leven. „Tot op de dag van vandaag is het voor ons vaag wat hij precies deed. Daarover wordt veel gespeculeerd. Zijn tatoeage was hetzelfde als die van een beruchte groep mannen, waar hij ook mee gesignaleerd werd. Mannen die werden veroordeeld voor poging tot liquidaties. Ik kom uit een braaf gezin en nee, we zijn niet dom. Maar we kunnen niet hard maken wat Onno op zijn kerfstok had. Hij hield ons daar vandaan. Wij dachten dat hij manager was van een nachtclub en zijn leven op de rit had. Dat hij zich in een crimineel circuit begaf, wisten wij niet. Hij had een strafblad om iets wat hij in zijn jongere jaren gedaan had. Maar er is niks bekend over wat hij zijn laatste jaren precies deed en hij is nooit officieel verdachte geweest in een moordzaak.”
De band tussen Joske en haar broer is hun jeugd niet goed. „Ik heb geen leuke herinneringen aan mijn broer en ik hield ook niet van hem. Onze band was moeizaam. Hij vertoonde moeilijk en vervelend gedrag. Hij was dwars, opstandig, uitdagend, zocht de grenzen op en was agressief. Vooral voor mijn ouders was dat lastig. Ik trok me meestal terug op mijn kamer. Maar die stroeve band maakte ook mijn rouwproces later moeilijk. Omdat het ergens ook verdrietig was dat ik die band nooit met hem gehad had.”
Mysterie om crimineel circuit
Joske is destijds aan het werk en bijna klaar met haar shift als ze vier gemiste oproepen van haar moeder heeft. „Zij vertelde me dat mijn broer was vermoord en was gevonden in de duinen. Dat was een onwerkelijk moment. In die tijd kwam er van alles op ons af. De media stortten zich op deze zaak en daar zaten wij helemaal niet op te wachten. In die periode leefde ik in een soort roes.”
Pas op de uitvaart zien Joske en haar familie een andere kant van Onno’s leven. „Daar kwam vierhonderd man op af. Ook zat er undercover politie in de zaal. Mijn broer verscheen overal in het nieuws en ik kon niet echt verdrietig zijn. Eigenlijk kan nu pas verdrietig zijn, omdat mijn band met hem later beter is geworden. Hoe gek dat ook klinkt.”
De zaak rondom Onno’s moord is nog steeds niet opgelost. „We hebben weinig hoop en het duurt al heel lang. Ergens is het fijn als er een einde aan komt.” Waarom Onno vermoord werd, blijft volgens Joske speculeren. „Een paragnost vertelde me wat hem overkomen zou zijn. Het zou om geld zijn gegaan. Criminelen beschuldigden hem dat hij geld zou hebben gestolen, maar het verhaal van de paragnost was dat er bij bepaalde handel iets mis was gegaan. Het was mijn broer die daarvoor opdraaide.”
Ze vervolgt: „Ik sprak hem weinig. We belden elkaar op onze verjaardagen en soms sms’te ik hem en kreeg ik geen of een korte reactie. Bij mijn moeder ging hij wel langs, op de koffie, maar dan ging het over koetjes en kalfjes. Van een vriend heb ik vernomen dat hij ons weg probeerde te houden bij zijn andere leven. Achteraf ben ik blij dat hij dat heeft gedaan, ook al voelde het destijds alsof hij met mij geen broer-zus-relatie wilde opbouwen.”
Adoptietrauma
Verdriet en rouw voelt Joske lange tijd niet. Pas rond 2018 verandert daarin iets bij haar. „Negen jaar na zijn dood werd ik ineens benaderd door Slachtofferhulp. Ik bleek recht op Slachtofferhulp te hebben en ergens keek ik daarvan op. Ik kwam in aanraking met lotgenotengroepen en dat zette bij mij iets in beweging. Daardoor ging ik meer nadenken over onze band en zijn verleden.”
Onno was namelijk niet Joske’s biologische broer. Haar ouders adopteerden Onno als baby uit Zuid-Korea. „Ik wilde weten waar hij vandaan kwam en reisde af naar Zuid-Korea, naar het weeshuis waar hij vandaan kwam. Waarom was mijn broer zo dwars en zette hij zich zo af? Ik wilde meer weten over zijn roots en was nieuwsgierig naar zijn verleden.”
Als Joske bij het weeshuis komt, bestaat het dossier van Onno nog. „Hij bleek als baby gevonden in een vuilnisbak in een steeg. Op zijn wang zat een wond en hij bleek mishandeld te zijn. In het weeshuis lag hij negen maanden in een wiegje, waar hij werd gevoed door een automatisch voedingssysteem. Zonder enige liefde en aandacht van een mens. Door die details ben ik me meer gaan verdiepen in wat zoiets met een kind doet. Ik kwam erachter dat hechting en een adoptietrauma grote thema’s bleken bij kinderen die zoiets meemaakten.”
Als kanttekening plaatst Joske wel dat ze niet met 100 procent zekerheid kan zeggen dat alles waar zij in Zuid-Korea achter kwam, klopt. „Al heb ik alles echt goed uitgezocht. Die 100 procent garantie zal ik nooit krijgen. Toch geloof ik dit verhaal.”
Oordelen
Joske benadrukt dat haar ouders daarin geen fouten hebben gemaakt. „Maar ik vraag me wel af of zij voorbereid waren op wat hij had meegemaakt. Zijn adoptieverhaal veranderde mijn blik. Ik kreeg meer sympathie en empathie voor mijn broer. Ik zag hem als een boos en verbitterd jongetje, maar hij had het veel zwaarder dan ik doorhad.”
Het adoptieverhaal van haar broer opent Joske’s ogen en ze verdiept zich meer in gedrag en de neiging van de mens om te oordelen. „Inmiddels houd ik van mijn broer. Ik kijk daarnaast ook heel anders naar het gevangeniswezen of TBS. Ik kan een daad erg vinden, maar iedere dader heeft een verhaal. Gedrag komt nu eenmaal ergens vandaan. Zelf was ik vroeger veel harder en mijn oudste broer noemde me zelfs een ‘ijskonijn’. Tegenwoordig ben ik een stuk milder.”
Veranderde blik Joske Kuut
Joske moedigt aan tot oordeelvrij leven. „Ik oordeelde ook over mijn eigen broer. Hij was een klootzak en na de moord las ik zoveel ellende over hem in de krant. Ik veroordeelde hem op alles wat ik over hem las. Negen jaar lang wilde ik niks met zijn dood te maken hebben. Mijn leven ging door. Ik schaamde me voor hem en overwoog zelfs nog om mijn achternaam te veranderen. Maar die blik is veranderde. Soms baal ik wel hoe het gelopen is. Dan denk ik: ‘Sukkel, had je nou niet…’. Maar het harde oordeel over mijn broer heb ik losgelaten.”
Niet alleen haar eigen oordeel was hard, ook het oordeel van de buitenwereld deed iets met Joske. „Mijn broer verschijnt nog steeds in het nieuws en de reacties over zijn dood zijn bikkelhard. ‘Opgeruimd staat netjes’, ‘eigen schuld, dikke bult’, ‘het ligt aan de opvoeding’ of andere flauwe grappen, klinken nog steeds. Ik zie ook in andere zaken dat soort reacties voorbij komen. Maar er blijven nog steeds nabestaanden met verdriet bij betrokken.”
Minder oordelen
Inmiddels deelt Joske haar eerlijke verhaal regelmatig als spreker en helpt ze anderen om met minder oordeel te leven. Ook op de werkvloer helpt ze daarbij. Maar hoe doe je dat, minder oordelen? Joske: „Dat begint bij bewustwording: ‘Ik heb een oordeel’. Er zijn allerlei verschillende manieren om met een oordeel om te gaan. Je kunt het eruit flappen, hard of milder uiten, naar iemand anders uiten of je kunt je oordeel herzien. Dat laatste is eigenlijk zelfreflectie. We oordelen vaak vanuit ons eigen referentiekader en misschien heb je daarin zelf iets in te doen. Oordeel je over het verkeer? Dan kan het ook zo zijn dat je ongeduld of onrust ervaart. Als je een oordeel hebt, moet je erkennen dat je die hebt.”
Ze vervolgt: „Soms is dat best lastig. Om vervolgens te checken welke aannames je doet. Dat kun je oefenen. Ik had ook altijd een oordeel klaar, maar tegenwoordig probeer ik niet van alles en iedereen gelijk iets te denken. En ja, bij mij gaat het ook nog weleens mis. Maar zelfreflectie is essentieel om minder te oordelen.”
Ook op de werkvloer vellen we nogal gemakkelijk een oordeel, legt Joske uit. „Als we een aanname doen, passen we ons gedrag daarop aan. Stel, iemand kijkt je niet aan? Dan zijn we geneigd om te denken dat iemand ons niet leuk vindt. Als reactie daarop gaan wij ook niet tegen die persoon praten. Maar misschien is er wel iets aan de hand? Of een collega die steeds te laat komt en die we beschouwen als laks of lui. Totdat blijkt dat deze collega een ziek kind thuis heeft en daar zorgen over ervaart. Het is belangrijk om je aannames te blijven checken. Je kunt bijvoorbeeld ook aan iemand vragen waarom iemand vaak te laat komt of simpelweg vragen hoe het met iemand gaat. Aannames gaan namelijk een eigen leven leiden en zorgen ervoor dat we onterecht labels plakken op anderen.” Eerder vertelde ook hoogleraar Anne-Mei The aan Metro dat onze beeldvorming bij dementie nogal bepalend is en we mensen met dementie daardoor verkeerd behandelen.
Empathie
Volgens Joske is het prettig om niet overal meer een oordeel over te hebben. „Het geeft meer rust als je het kunt laten zijn als iemand ander gedrag vertoont dan jij. Zelf ervaar ik leukere en diepere gesprekken omdat ik nieuwsgieriger ben. Maar ik ben er ook een leuker mens van geworden. Een meer empathisch mens, met meer begrip voor een ander.”
Ze vervolgt: „Gedrag komt namelijk altijd ergens vandaan. Denk daar vaker over na. Ik benoem vaak de zogenoemde ‘ijsberg’. Alles van de ijsberg wat bovenwater zit, kun je zien. Maar onderwater zit de oorzaak. Trauma, normen en waarden, jeugd, opvattingen, cultuurverschillen of andere motivatie. Sta soms even stil bij het gedrag van iemand om je heen.”
Vragen aan Onno
Stel, Joske zou haar broer nog eens kunnen zien. Hoe zou ze nu op hem reageren? „Ik zou hem heel graag willen spreken. Ik zou hem zeggen dat ik had gewild dat ik er meer voor hem was geweest. En wat beter mijn best voor hem had gedaan. Ik was zijn jongere zusje en ik neem mezelf niks kwalijk, maar ik zou hem nog zoveel vragen willen stellen. Om hem beter te leren kennen. Als mens, als mijn broer.”
Psycholoog Coert Visser leert je hoe je een tegenslag in je leven kunt benutten: ‘Begin hiermee’
Psychotherapeuten Nele en Wouter verloren hun ouders en leren je met eigen of andermans rouw om te gaan
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
