Het ziekteverzuim in Nederland blijft stijgen, en mentale klachten spelen daarin een steeds grotere rol. Psychische problemen zoals stress, overspannenheid en burn-out zijn – na griep en verkoudheid – inmiddels de meest genoemde reden voor werknemers om zich ziek te melden. Dat kan komen door een toxische werkcultuur.
Volgens de TNO Arbobalans (2024) geeft maar liefst 75 procent van de werknemers met psychische klachten aan dat werk (deels) een oorzaak is van hun verzuim. Toch blijft de invloed van een ongezonde werkcultuur vaak onderbelicht. En juist daar ligt de sleutel tot verandering.
Werkdruk is zichtbaar, cultuur vaak niet
Een hoge werkdruk wordt vaak als hoofdoorzaak van psychische klachten genoemd. In 2024 gaf 27 procent van de werknemers die zich ziek meldden, dit aan als oorzaak. Dat blijkt uit CBS-cijfers. Maar achter die druk gaat vaak iets groters schuil: een onveilige of toxische werksfeer.
„Veel organisaties onderschatten nog altijd de impact van mentale belasting”, zegt Lara Koijk, psycholoog Arbeid & Netwerkontwikkeling bij SpecialistenNet. „Wachten tot klachten vanzelf verdwijnen kost niet alleen veel geld, maar ook waardevolle mensen. Werknemers ervaren te weinig steun, missen autonomie en voelen zich onvoldoende vrij om psychische klachten bespreekbaar te maken. In zo’n omgeving zijn losse interventies of vitaliteitsweken niet meer dan een pleister op de wond.”
Wat is een toxische werkcultuur?
Een toxische werkcultuur is een plek waar negatieve energie vaak de boventoon voert. Het is een werkplek waar respect en samenwerking ver te zoeken zijn, waar je meer bezig bent met ‘overleven’ dan met je werk te doen. Roddels, een leidinggevende die je constant op de vingers kijkt, collega’s die elkaar tegenwerken, zijn signalen dat je met een toxische werkomgeving te maken hebt.
Medewerkers durven geen fouten te maken
In zulke omgevingen durven medewerkers geen fouten te maken, voelen ze zich niet vrij om kwetsbaar te zijn en wordt psychische overbelasting vaak genegeerd of als zwakte bestempeld. Toxisch gedrag kan zich ook heel subtiel voordoen. Het gevolg is stress, verzuim en verlies van vertrouwen.
De stress van het werken in een toxische omgeving kan ook zijn weerslag hebben op je lichaam. Symptomen als spierspanningen, hoofdpijn, maag- en darmklachten, een hoge ademhaling, hoge hartslag en slapeloosheid kunnen signalen zijn dat je werkstress schadelijk is voor je gezondheid. Een ander teken van een giftige werkomgeving, is een hoog verloop. Als mensen binnen een jaar vertrekken, wijst dat vaak op een cultuurprobleem.
Mentale klachten duren lang en zijn kostbaar
Verzuim door mentale klachten duurt gemiddeld 63 dagen, blijkt uit de TNO Arbobalans 2024. En dat tikt aan: de kosten liggen op gemiddeld 360 tot 400 euro per werknemer per dag. Meer dan de helft van alle verzuimkosten is toe te schrijven aan mentale druk op het werk. In sectoren als onderwijs en zorg zijn deze problemen extra zichtbaar. De totale kosten van loondoorbetaling voor werkgerelateerd psychisch verzuim bedragen inmiddels zo’n 4,9 miljard euro per jaar.
De verantwoordelijkheid van de werkgever
Toch wordt mentale gezondheid op het werk nog vaak pas serieus genomen als het al misgaat. De signalen zijn er vaak al eerder, maar worden niet opgemerkt, of pas veel te laat.
Een gezonde werkvloer vraagt niet alleen om interventies nadat iemand uitvalt, maar vooral om een cultuur waarin psychische klachten bespreekbaar zijn en ondersteuning op tijd komt. Werkgevers hebben een grote verantwoordelijkheid als het gaat om het voorkomen van een toxische werkomgeving.
Op de website van De Fitte Medewerker (platform voor mentale gezondheid op werk) wordt een aantal adviezen gegeven aan leidinggevenden. Een advies is om duidelijke afspraken te maken, zodat alle medewerkers weten welk gedrag wel of niet acceptabel is. Een ander advies is om openheid aan te moedigen: laat werknemers weten dat ze altijd bij je terecht kunnen. Beloon goed gedrag, oftewel: spreek je waardering uit naar medewerkers.
Wat kun je als werknemer aan een toxische werkomgeving doen?
Als je in een toxische werkomgeving zit, dan heb je een paar strategieën om daarmee om te gaan. Soms is het lastig om direct een nieuwe baan te zoeken, dus dan is het een kwestie van kijken hoe je dit vol kunt houden of wat er te verbeteren is. Bescherm je eigen welzijn, door grenzen te stellen. Geef aan dat je buiten werktijd niet bereikbaar bent, zeg nee tegen extra werk. Zoek ook steun bij vrienden of een coach, zodat je minder het gevoel hebt dat je er alleen voor staat.
Exitstrategie
Is de situatie echt onhoudbaar, en laat die psychisch en lichamelijk zijn sporen na? Begin dan met het zoeken naar een nieuwe baan. Praat erover, kijk rond binnen je eigen netwerk, verbeter je cv en kijk naar mogelijkheden die beter bij je passen. Je kunt ook een loopbaancoach in de arm nemen om te kijken wat je nu echt wilt en wat bij je past. Heb je eenmaal afscheid genomen, dan is het goed mogelijk dat je dan pas merkt dat het werken in zo’n omgeving mentaal zijn sporen heeft nagelaten. Een coach of therapeut kan helpen om de impact te verwerken. Met de juiste begeleiding kun je weer vertrouwen krijgen in jezelf en je volgende carrièrestap.
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
