Een buurtrechter ‘lekker’ in je buurthuis bij jou om de hoek. Niet in zo’n vaak wat kille ruimte ergens in een rechtbank, verderop in de stad. En die rechter dan gewoon bij jou aan dezelfde tafel. Dat doet men nu een jaar of vijf in de wijk Venserpolder, in Amsterdam-Zuidoost. Op tv kun je vanavond zien hoe dat gaat (en vooral: of dat werkt).
De VPRO zendt er namelijk een documentaire van bijna een uur over uit, De buurtrechter. Metro bekeek ‘m alvast voor televisierubriek Blik op de Buis. ‘Menselijke rechtspraak midden in de wijk’, is de ondertitel van de docu. De buurtrechter staat voor rechtvaardig kijken naar een delict, maar ook naar de mens daarachter. Dat roept de vraag op, wat Metro betreft: wie iets flikt moet toch gewoon op de blaren zitten? Of laat deze vorm van rechtspraak zien hoe het misschien ook anders kan?
Geen nieuwe Rijdende Rechter
Je zou kunnen denken dat de VPRO hier in het gat springt van De Rijdende Rechter, dat onlangs na dertig jaar de laatste uitzending had. Of als nieuwe concurrent van Mr. Frank Visser doet uitspraak. Maar nee, het lijkt er niet op. Daar waar in de andere twee programma’s eeuwigdurende conflicten over een gevaarlijke boom die een burenruzie ontketent, of ‘buurvrouw Els die zich stoort aan een regenpijp‘ aan bod komen, daar zien we nu een film over een apart fenomeen: rechtspraak in de wijk.
We zien in De buurtrechter een levendig buurthuis in Amsterdam-Zuidoost, waar rechters aan een gewone tafel zitten. Wel gehuld in toga en met bindende uitspraken overigens, maar ondertussen kunnen buurtkinderen gewoon een bekertje gratis chocolademelk komen tappen. Diezelfde kinderen krijgen er ook weleens les over recht. Het voelt er allemaal veel minder afstandelijk dan rechtszaken in echte Amsterdamse rechtbanken, zoals dat doolhof aan de Parnassusweg of de ‘bunker van Osdorp’.
Stukje duiding De buurtrechter
Het valt meteen op dat een stukje duiding bij De buurtrechter ontbreekt. Het programma begint gewoon, met een rechter aan de ene kant van de buurthuistafel, de verdachte ertegenover. Vragen als ‘wie begon ooit met dit initiatief?’ en ‘waarom precies?’ blijven onbeantwoord. Niet dat de strekking van de docu je daardoor ontgaat, maar toch.
Maria Leijten (op de foto bovenaan) is de hoofdrolspeler in De buurtrechter. Zij deed als rechter met een carrière van dertig jaar in het verleden grote strafzaken, maar haar hart ligt in het buurthuis in Venserpolder. Ze is de drijvende kracht, vanuit een gevoel dat rechtspraak pas echt rechtvaardig is als rechters luisteren naar de mensen die voor hen verschijnen. Leijten kent de buurt goed en is ook vertrouwenspersoon van Jan en alleman (en -vrouw).
‘Over het hart strijken’
Rechter Leijten treft een man die onder meer wasmiddelen heeft gestolen. „Wilt u er zelf iets over zeggen voor we een heel dossier doornemen?”, trapt zij af. De verdachte, die dankzij camerabeelden werd betrapt, wil niets kwijt. Leijten: „Ik dacht, misschien zegt u van ‘nou, ik beken het’ en dan kunnen we kort zijn. Maar wat u wilt is ook oké.” Een jonge vent, verdacht van bedreiging, wil wel wat zeggen en hoopt dat de rechter over haar hart strijkt. „Dan beloof ik dat u me nooit meer ziet.” De uitspraak? Tja, we gaan niet alles verraden…
Soms is een zaak best schrijnend, ook al wordt die behandeld in dat gezellige buurthuis. Een jongeman, dakloos en net vijf maanden vader, wordt verdacht van het bedreigen van een man die bij het Leger des Heils werkt. Achter hem zit ter ondersteuning een dame van het Sociale Buurtteam. De jonge vader zou tal van bedreigingen hebben geuit. Van ‘ik kan ook schieten’ tot het roepen van ‘geef me 5000 euro zodat ik een huis in Suriname kan bouwen’. De verdachte ontkent de uitspraken, maar de buurtrechter reageert nuchter over wat hij aan verklaringen van omstanders heeft gelezen: „Zij hadden ’s morgens vroeg géén bier gedronken.”
Grote opkomst bij de buurtrechter
De eerdergenoemde rechter Leijten vindt dat je als buurtrechter oplossingsgericht bezig bent: „Wel echte rechtszaken, maar ook gesprekken en connectie met de buurt.” Ze ziet dat als iemand bijvoorbeeld een zorgverzekering niet betaalt en er een kille dagvaarding van een kantonrechter op de mat valt, „3, 4 en een enkele keer 5 procent komt opdagen om verweer te voeren”. „De rest laat het gewoon maar gebeuren.” Bij de buurtrechter komt 55 procent van de mensen die worden opgeroepen, aan tafel zitten.
Maria Leijten is daar trots op, maar gaat met pensioen. We zijn benieuwd of de jonge garde dit initiatief van de buurrechter in stand houdt. Tegelijkertijd blijf je als kijker met een vraag zitten: als dit al vijf jaar een succes is en het blijkbaar werkt, waarom is de buurtrechter dan niet overal in het land opgedoken?
Aantal blikken uit 5: 3
De buurtrechter is vanavond (14 juli) om 20.30 uur bij VPRO op NPO 2 te zien. Terugkijken kan via NPO Start.
Flirten en seks in tijden van consent en hoe jongeren erover denken: ‘Mag ik je nu tongen?’
‘Boa’s zijn geen slimme mensen, die moet je behandelen als langzame peuters’
Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.
